Normal doğumda bebeğin baş çapı oldukça önemlidir. Özellikte baş çapının (PD) 97-98’mm geçtiği durumlarda doğum zorlaşmaktadır. 37’haftayı geçen miyadın da olan gebede bebek kafa çapı 93-96’mm civarındadır yani doğuma oldukça elverişlidir. Vajinal çıkış anında doku esnekliği yeterli değilse veya bebek baş çapı vajinal dokuları aşırı zorluyorsa normal doğumda epizyotomi işlemi uygulanması gerekebilir.
Normal doğumun son aşamasında yani bebek başının çıkım anında dış genital bölgede kabarma meydan gelir. Özellikle ilk çocuğunu doğuran bir kadında bu kabarma fazladır, yırtılma riski ortaya çıkarır. İkinci ve üçüncü gebeliklerde yırtılma riski yine vardır ancak daha azdır.
Yazı İçeriği
Epizyotomi Çapraz Kesme İşlemi
Bebek başının rahat çıkmasını sağlamak amacıyla ve de kontrolsüz bir yırtılmayı engellemek amacıyla Epizyotomi adı verilen çapraz kesme işlemi uygulanır. Böylece bebek rahat doğurtulur, kontrolsüz bir yırtık ile idrar yollarının me makat bölgesinin zarar görmesi engellenir. Kontrollü bir yırtığın tamir edilmesi, kontrolsüz bir yırtığın dikilerek tamir edilmesine göre çok daha kolaydır. Bazen ilk doğumlarda bile kesme işlemine gerek olmayacağı gibi ikinci ve üçüncü doğumlarda bile kesme işlemine gerek duyulabilir. Bu karar doğumu yaptıran hekim tarafından çıkım esnasında, genital bölgenin kabarma durumuna göre karar verilir kontrolsüz yırtılmaya bağlı yukarıdaki riskler olacaksa hızlı bir şekilde kesi yapılarak yırtılma engellenmelidir.
Epizyotomi ile doğum kanalı bebek çıkışına uygun hale getirilmiş kadınlarda, ileri senelerde idrar torbasında ve rahimde sarkma problemleri daha az olabilmektedir.
Normal Doğumda Epizyotomi İşlemi Hangi Durumlarda Zorunludur?
Normal doğum eylemi sırasında hekimler öncelikle vajinal dokunun kendiliğinden esnemesini bekler. Ancak doğum kanalında ani gelişen tıbbi durumlarda bebeğin ve annenin sağlığını korumak adına doğuma müdahale edilmesi gerekebilir.
Kesi yapılmasını zorunlu kılan başlıca tıbbi durumlar şunlardır:
- Bebeğin kalp atışlarında düşme (fetal distres) gelişmesi ve doğumun acilen sonlandırılması gerekliliği.
- Omuz takılması (omuz distosisi) vakalarında bebeği kurtarmak için manevra alanının genişletilme ihtiyacı.
- Vajinal dokuların son derece sert ve esnemeye dirençli olması sebebiyle 3. veya 4. derece ağır makat yırtığı riski bulunması.
- Vakum veya forseps gibi yardımcı doğum araçlarının güvenle uygulanabilmesi için çıkım alanının dar olması.
- Bebeğin ters (makat) gelişle doğurtulması gereken durumlar.
Normal Doğumda Epizyotomi İşlemi Ağrılı Mıdır?
Anne adaylarının doğum sancıları esnasında en çok çekindiği konulardan biri de kesi anında şiddetli bir acı duyup duymayacaklarıdır. Bu müdahale doğumun 2. evresinde, bebek başı vajina çıkışını tamamen tamponladığı sırada gerçekleştirilir.
Ağrı yönetimi ve hissetme durumu şu adımlarla ilerler:
Lokal Anestezi Uygulaması
Kesi yapılmadan hemen önce perine bölgesine uyuşturucu iğne yapıldığı için işlem anında hasta kesim anını hissetmez.
Baskıya Bağlı Uyuşukluk
Bebek başı çıkım alanında perine dokusunu aşırı derecede gerdiği için sinir uçları doğal olarak baskı altına girer ve bölgede belirgin bir uyuşukluk oluşur.
Doğum Sonrası Dikiş Aşaması
Plasenta çıkarıldıktan sonra yapılan dikiş (onarım) esnasında lokal anestezi tazelendiği için anne herhangi bir keskin acı duymaz.
Normal Doğumda Epizyotomi İşlemi Çeşitleri Nelerdir?
Kesi işlemi uygulanırken perine bölgesinin anatomik yapısına ve hekimin tercihine göre farklı doğrultularda Kesi açılabilir. Hangi yöntemin seçileceği yırtık riskine göre belirlenir.
En sık kullanılan kesi türleri ve özellikleri şu şekildedir:
- Mediolateral (Çapraz) Kesi: Vajina girişinden başlanarak sağa veya sola doğru 45 derecelik açıyla yapılan kesidir. Makat kaslarını korumak adına en sık tercih edilen ve en güvenli kabul edilen tekniktir.
- Median (Orta Hat) Kesi: Vajina alt sınırından dosdoğru makat yönüne doğru atılan düz kesidir. İyileşmesi son derece hızlıdır ve kanama az olur ancak ağır makat yırtıklarına ilerleme riski daha yüksektir.
- Lateral (Yan) Kesi: Orta hattan 1-2 cm uzaklaşarak tamamen yana doğru atılan kesidir; günümüzde doku anatomisini bozduğu için pek tercih edilmemektedir.
Epizyotomi Dikişleri Ne Zaman Düşer?
Normal doğum eylemi tamamlandıktan sonra açılan kesi kat kat doku planına uygun olarak kendiliğinden eriyebilen estetik dikiş ipleriyle kapatılır.
Dikişlerin dokudaki emilim ve iyileşme takvimi şöyledir:
- Kendiliğinden eriyen ipler kullanıldığı için doğum sonrasında dikiş aldırma randevusu gerekmez.
- Dikiş ipleri genellikle 10 ila 14 gün arasında doku içerisinde kendiliğinden erimeye başlar ve küçük parçalar halinde düşer.
- Pudendal ve vajinal doku iyileşmesi ortalama 3-4 haftada tamamlanır; ancak pembe dokunun tam direncini kazanması 6 haftayı bulur.
- Bölgede dikiş parçalarının görülmesi son derece doğaldır ve zorlanarak çekilmemelidir.
Epizyotomi Bakımı Nasıl Yapılmalıdır?
Kesi bölgesinin genital alanda bulunması ve idrar/dışkı çıkış kanallarına yakınlığı sebebiyle mikroplara açık bir alandır. Doğum sonrası dönemde dikişlerin enfekte olmaması hayati önem taşır.
Bölge hijyeni ve bakımı için dikkat edilecek adımlar şunlardır:
Tuvalet Temizliği ve Kuruluk
Tuvalet ihtiyacı sonrasında temizlik önden arkaya doğru ılık suyla yapılmalı ve alan her zaman steril gazlı bezle tamponlanarak kuru tutulmalıdır.
Batikonlu Oturma Banyoları
Hekimin önerisi doğrultusunda antiseptik solüsyon içeren ılık oturma banyoları mikrop oluşumunu engeller ve doku iyileşmesini hızlandırır.
Hijyenik Ped Değişimi
Lohusalık kanaması süresince kullanılan pedler sık sık değiştirilmeli, nemli kalan alanların dikişleri yumuşatıp açması engellenmelidir.
Epizyotomi Yerinde Enfeksiyon Belirtileri Nelerdir?
Lohusalık sürecinde perine bakımı aksatıldığında veya vajinal florada bakteri çoğalması yaşandığında dikiş alanında iltihaplanma gelişebilir.
Kritik enfeksiyon belirtileri şu şekildedir:
- Dikiş bölgesinde ağrı kesicilere yanıt vermeyen, zonklayıcı ve giderek artan şiddetli ağrı.
- Kesi yerinden gelen kötü kokulu, sarı-yeşil renkli akıntı veya irin sızması.
- Bölgede aşırı kızarıklık, dokunmayla hassasiyet ve belirgin sıcaklık artışı.
- Vücut sıcaklığının 38 derecenin üzerine çıkması ve soğuk terleme.
- Dikişlerin açılarak yara kenarlarının birbirinden ayrılması.
Epizyotomi Sonrası Ağrı Nasıl Geçer?
Doğumu takip eden ilk günlerde kesi yerinde ödem ve oturup kalkarken gerginliğe bağlı olarak sızlamalar yaşanması beklenen bir durumdur.
Ağrıyı hafifletmek için şu yöntemler uygulanabilir:
Buz Uygulaması (Soğuk Kompres)
İlk 24 saat boyunca perine bölgesine dışarıdan bezle sarılmış buz koymak doku ödemini belirgin şekilde azaltır ve ağrıyı dindirir.
Simit Yastık Kullanımı
Otururken dikiş alanına doğrudan baskı binmesini engellemek adına ortası boş olan tıbbi simit minderlerin üzerine oturulmalıdır.
Ağrı Kesici Desteği
Emzirme dönemine uyumlu, anne sütüne geçmeyen hefefe yönelik parasetamol grubu analjezikler hekim kontrolünde düzenli kullanılmalıdır.
Epizyotomi Olmadan Normal Doğum Yapmak Mümkün Mü?
Gelişen modern ebelik ve jinekoloji yaklaşımlarında rutin kesi yapılması fikri terk edilmiş, “bütünsel perine koruma” konsepti öne çıkmıştır. Her kadına rutin kesi uygulanması şart değildir.
Kesisiz doğum şansını artıran faktörler şunlardır:
- Gebeliğin 34. haftasından itibaren perine bölgesine doğal yağlarla yapılan düzenli masajlar doku esnekliğini artırır.
- Kegel egzersizleri yaparak pelvik taban kaslarını doğru zamanlamayla gevşetmeyi öğrenmek.
- Doğumun 2. evresinde ıkınma dürtüsü geldiğinde kontrolsüz ıkınmak yerine ebe rehberliğinde nefesle bebeğe yol vermek.
- Çıkım anında perine bölgesine ılık kompres uygulamak kanlanmayı artırarak esnemeyi kolaylaştırır.
Epizyotomi Dikişleri Patlar Mı Veya Açılır Mı?
İyileşme sürecindeki en büyük kaygılardan biri dikişlerin zorlanarak açılmasıdır. Kat kat atılan dikişlerin durup dururken patlaması son derece zordur.
Dikişlerin açılmasına zemin hazırlayan durumlar şunlardır:
- Doğum sonrası erken dönemde ağır yük kaldırmak, ani ve sert hareketler yapmak.
- Kabızlığa bağlı olarak tuvalette ıkınmak ve karın içi basıncını aşırı artırmak.
- Bölgenin iltihap kapması sonucu dokunun ipleri tutamayarak dikişlerin sökülmesi.
- Dikiş açılması fark edildiğinde vakit kaybetmeden hekime başvurulmalı, gerekirse alan temizlenip yeniden revize edilmelidir.
Epizyotomi İzi Kalır Mı?
Kesi dokusu mukoza ve cilt birleşim alanında yapıldığı için vücudun kendini en hızlı yenileyen bölgesinde yer alır. Estetik dikiş teknikleri sayesinde iz kalma riski düşüktür.
İyileşme dokusu süreci şu şekildedir:
- İlk aylarda kesi hattı pembe ve çizgi şeklinde belirgin olabilir.
- 6. ayın sonunda doku rengi soluklaşır ve normal vajinal cilt rengine dönerek belirsizleşir.
- Aşırı keloid (kabarık yara dokusu) oluşturmaya meyilli bünyelerde nadiren sert bir doku hissedilebilir; bu durum lokal pomatlarla tedavi edilir.
Epizyotomi Sonrası Cinsel İlişki Ne Zaman Başlamalıdır?
Doğum sonrası lohusalık dönemi tamamlanmadan ve dikiş alanları tamamen kaynamadan cinsel birleşme yaşanması enfeksiyon ve kanama riski yaratır.
İlişkiye başlama kriterleri şunlardır:
- Lohusalık süreci olan 6 haftanın (42 gün) tamamlanması beklenmelidir.
- 6. haftanın sonunda yapılan doktor muayenesinde dikişlerin tamamen kapandığı teyit edilmelidir.
- İlk ilişkilerde emzirmeye bağlı hormon düşüklüğü yüzünden vajinal kuruluk olabileceğinden su bazlı kayganlaştırıcılar kullanılmalıdır.
- İlişki sırasında dikiş hattında hafif bir gerginlik hissi oluşması ilk zamanlar için normaldir.
Epizyotomi Sonrası Tuvalet İhtiyacı Ve Kabızlık Nasıl Yönetilmelidir?
Doğum sonrasında dışkılama esnasında dikişlerin zarar göreceği korkusu hastaların tuvalete gitmeyi ertelemesine ve kabızlığa yol açar.
Tuvalet sürecini kolaylaştıracak tavsiyeler şunlardır:
Lifli Beslenme ve Sıvı Desteği
Kabızlığı önlemek için komposto, sebze yemekleri, tam tahıllar ve günde en az 2.5-3 litre bol su tüketilmelidir.
Tuvalet Pozisyonu ve Destek
Dışkılama esnasında ayakların altına küçük bir tabure koymak (çömelme pozisyonu) ıkınma ihtiyacını azaltır. Dışkılama anında temiz bir gazlı bezle dikiş alanına hafifçe bastırmak güven hissi verir.
Laksatif Tıbbi Destek
Iktırmayı önlemek adına hekim tarafından reçete edilen gaitayı yumuşatıcı şuruplar ilk günlerde güvenle kullanılabilir.
Epizyotomi Bölgesinde Şişlik Ve Sertlik Normal Midir?
Doğumdan sonraki ilk birkaç haftalık dönemde kesi alanında ele gelen sertlikler ve hafif şişlikler yara iyileşmesinin doğal adımlarıdır.
Sertliklerin sebepleri ve takibi şöyledir:
- Hematom (Kan Toplaması): Doku altına sızan küçük kan birikintileri şişlik yapabilir; şiddetli ağrı eşlik ediyorsa hekim tarafından boşaltılmalıdır.
- Granülasyon Dokusu: Vücudun kesi yerini onarırken oluşturduğu geçici sert iyileşme dokusudur, zamanla yumuşar.
- Dikişlerin erime evresinde bölgede hafif düğüm sertlikleri hissetmek son derece doğaldır.
Epizyotomi Sonrası Banyo Ne Zaman Yapılabilir?
Kesi alanının sudan korunması ve banyo yapma zamanlaması lohusanın enfeksiyon riskini önlemede önem taşır.
Hijyen ve banyo kuralları şu şekildedir:
- Doğumdan sonraki ilk günden itibaren dikiş alanına tazyikli su tutmamak kaydıyla ayakta ılık duş alınabilir.
- Duş sonrası kesi alanı kesinlikle ıslak bırakılmamalı, temiz bir havluyla tamponlanmalı veya kurutma makinesinin soğuk ayarıyla kurutulmalıdır.
- Küvet, jakuzi veya havuza girmek dikişlerin mikropla temas etmesine yol açacağı için ilk 6 hafta boyunca kesinlikle yasaktır.
Epizyotomi Yapılan Doğumlarda Sarkma Riski Gerçekten Düşer Mi?
Tıbbi literatürde kontrolsüz yırtıkların önlenmesinin ileri yaşlarda pelvik organ sarkmalarını engellediği bilinmektedir.
Sarkmayı önleme mekanizmaları şunlardır:
- Kontrolsüz şekilde yırtılan vajinal dokular makat kasına (anal sfinkter) ve mesane tabanına zarar vererek idrar ve gaz kaçırmaya zemin hazırlar.
- Doğru düzlemde atılan ve anatomik katlarına uygun dikilen kesi, pelvik taban kaslarının derin planlarını korur.
- İleri yaşlarda gelişebilecek rahim sarkması (prolapsus) ve sistosel (idrar torbası sarkması) vakaları kontrollü kesi yapılan kadınlarda daha az gözlemlenmektedir.
Normal doğum ve sezaryen doğum ile ilgili yazımızı bağlantıya tıklayarak okuyabilirsiniz.
